Từ năm học 2026-2027, PTIT sẽ mở chương trình đào tạo Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ như một bước đi tiên phong nhằm đón đầu nhu cầu nhân lực công nghệ cao trong kỷ nguyên số và không gian mới. Chương trình hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ các công nghệ truyền thông vệ tinh, hệ thống kết nối trên không gian và hạ tầng thông tin phục vụ hàng không vũ trụ hiện đại.

Không chỉ là một chương trình đào tạo mới, đây là định hướng của PTIT trong việc từng bước tiếp cận những lĩnh vực công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và những không gian phát triển mới của tương lai.

Một chương trình đào tạo mới sẽ thu hút rất nhiều sự quan tâm thích thú nhưng cũng sẽ có những băn khoăn, vì thế, Ban biên tập PTIT đã phỏng vấn PGS.TS Đặng Thế Ngọc – Phó Trưởng khoa Phụ trách Khoa Viễn thông 1 nhằm làm rõ hơn cơ hội nghề nghiệp, định hướng đào tạo và tiềm năng phát triển của lĩnh vực Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ. Dưới đây là nội dung buổi phỏng vấn.

PGS. TS. Đặng Thế Ngọc – Phó Trưởng khoa Phụ trách Khoa Viễn thông 1

BBT: Thưa thầy, trong bối cảnh Việt Nam chưa có ngành công nghiệp hàng không vũ trụ quá lớn, PTIT dựa trên cơ sở nào để tin rằng nhu cầu nhân lực ngành này sẽ tăng mạnh trong tương lai?

PGS.TS Đặng Thế Ngọc: PTIT quyết định mở chương trình Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ ở thời điểm này vì chúng tôi cho rằng đây chính là giai đoạn Việt Nam cần chuẩn bị nguồn nhân lực cho một lĩnh vực chiến lược mới, thay vì chờ đến khi thị trường đã phát triển hoàn toàn mới bắt đầu đào tạo.

Hiện nay, ngành công nghiệp không gian toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng rất mạnh với mô hình “NewSpace”, nơi các doanh nghiệp viễn thông, công nghệ và dữ liệu tham gia sâu vào lĩnh vực vệ tinh và hạ tầng không gian. Trong khoảng 5-10 năm tới, thế giới dự kiến sẽ triển khai thêm hàng chục nghìn vệ tinh mới phục vụ Internet băng rộng, kết nối toàn cầu, quan sát Trái đất, quốc phòng và các dịch vụ số thế hệ mới. Điều đó kéo theo nhu cầu rất lớn về kỹ sư truyền thông vệ tinh, mạng không gian, hệ thống điều khiển, định vị dẫn đường và AI cho hạ tầng không gian.

Quan trọng hơn, xu hướng công nghệ hiện nay cho thấy ranh giới giữa viễn thông và công nghệ không gian đang dần bị xóa nhòa. Các mạng di động 5G/6G thế hệ mới đều đang hướng tới tích hợp vệ tinh và mạng phi mặt đất. Nói cách khác, vệ tinh sẽ không còn là một lĩnh vực tách biệt mà sẽ trở thành một phần của hạ tầng viễn thông toàn cầu trong tương lai. Đây chính là lý do PTIT – với thế mạnh cốt lõi về điện tử viễn thông và công nghệ số – lựa chọn tham gia lĩnh vực này theo hướng “truyền thông hàng không vũ trụ”, thay vì đi theo hướng cơ khí hàng không truyền thống.

Bên cạnh xu hướng quốc tế, Việt Nam cũng đang có những chuyển động rất rõ ràng. Chính phủ đã ban hành chiến lược phát triển khoa học công nghệ vũ trụ đến năm 2030; nhiều chương trình vệ tinh quốc gia đã được triển khai; các doanh nghiệp lớn như Viettel, VNPT, FPT hay các tập đoàn công nghệ đều đang quan tâm đến hạ tầng số tích hợp vệ tinh, IoT không gian và các hệ thống truyền thông thế hệ mới. Đồng thời, các lĩnh vực như giám sát tài nguyên, phòng chống thiên tai, logistics, hàng hải, hàng không và quốc phòng đều cần nguồn nhân lực có hiểu biết về công nghệ không gian và truyền thông vệ tinh.

PSG.TS Đặng Thế Ngọc chụp ảnh lưu niệm trong sự kiện hợp tác quốc tế giữa PTIT và hiệp hội IEICE Nhật Bản

Một thực tế khác là hiện nay tại Việt Nam, phần lớn các chương trình đào tạo hàng không vũ trụ vẫn tập trung vào cơ khí, khí động học hoặc bảo dưỡng máy bay. Trong khi đó, khoảng trống về đào tạo chuyên sâu trong các lĩnh vực như truyền thông vệ tinh, mạng không gian, truyền thông quang không gian hay an ninh mạng vệ tinh vẫn còn rất lớn. PTIT nhìn thấy đây là khoảng trống chiến lược mà Học viện có đủ năng lực để tiên phong phát triển.

Vì vậy, PTIT không chỉ mở một ngành học mới, mà đang chuẩn bị nguồn nhân lực cho hạ tầng truyền thông và không gian của tương lai – nơi vệ tinh, AI, mạng 6G và các hệ thống thông minh sẽ trở thành một phần thiết yếu của nền kinh tế số.

BBT:  Nhiều phụ huynh nghe “hàng không vũ trụ” thường nghĩ đó là lĩnh vực quá xa vời hoặc chỉ dành cho các cường quốc công nghệ. Theo thầy, cơ hội thực sự của sinh viên Việt Nam trong lĩnh vực này nằm ở đâu?

PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Đúng là khi nghe đến “hàng không vũ trụ”, nhiều người thường nghĩ ngay đến tên lửa, tàu vũ trụ hay các chương trình khám phá không gian của những cường quốc lớn. Nhưng thực tế hiện nay, ngành hàng không vũ trụ đã thay đổi rất nhiều. Đây không còn là lĩnh vực chỉ dành riêng cho các quốc gia sở hữu chương trình không gian khổng lồ, mà đang trở thành một phần của hạ tầng số toàn cầu, gắn trực tiếp với đời sống và kinh tế số.

Cơ hội thực sự của sinh viên Việt Nam không nhất thiết nằm ở việc chế tạo tên lửa, mà nằm ở các công nghệ lõi phục vụ kết nối và dữ liệu không gian. Ví dụ như Internet vệ tinh, truyền thông hàng không, mạng di động 5G/6G tích hợp vệ tinh, hệ thống định vị – dẫn đường, điều khiển UAV, phân tích dữ liệu vệ tinh hay an ninh mạng không gian. Đây đều là những lĩnh vực mà Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Quan trọng hơn, xu hướng của thế giới hiện nay là “NewSpace” – tức là công nghiệp không gian đang chuyển từ mô hình chỉ do chính phủ dẫn dắt sang sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp công nghệ và viễn thông. Điều đó tạo ra rất nhiều cơ hội mới cho các kỹ sư điện tử viễn thông, công nghệ thông tin, AI và khoa học dữ liệu – vốn là những lĩnh vực sinh viên Việt Nam có thế mạnh và khả năng thích nghi rất nhanh.

PTIT lựa chọn hướng “Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ” cũng vì lý do đó. Chúng tôi không đi theo hướng cơ khí hàng không truyền thống, mà tập trung vào các công nghệ giao thoa giữa viễn thông, Internet, IoT, AI và không gian. Đây là lĩnh vực phù hợp với năng lực đào tạo của PTIT và cũng là nơi sinh viên Việt Nam có nhiều cơ hội cạnh tranh quốc tế hơn.

Ngoài ra, nhu cầu trong nước cũng đang dần hình thành rất rõ. Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số quốc gia, công nghệ vệ tinh, giám sát tài nguyên, logistics thông minh, hàng hải, hàng không và quốc phòng công nghệ cao. Những lĩnh vực đó đều cần đội ngũ kỹ sư hiểu về hệ thống truyền thông không gian và mạng thế hệ mới.

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là sinh viên không nên nhìn ngành này như một lĩnh vực “xa vời”, mà nên xem đây là một ngành công nghệ của tương lai. Giống như cách AI hay công nghệ bán dẫn từng được xem là rất xa cách đây vài năm, nhưng hiện nay đã trở thành nhu cầu chiến lược. Với hàng không vũ trụ cũng vậy – ai chuẩn bị sớm sẽ có lợi thế rất lớn trong 5-10 năm tới.

PGS.TS Đặng Thế Ngọc trình bày báo cáo tại SEMI Vietnam Forum 2025

BBT: Điểm khác biệt lớn nhất giữa Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ với các ngành Viễn thông hoặc Điện tử truyền thống là gì? Chương trình học này đòi hỏi sinh viên phải giỏi những môn nào: toán, vật lý hay lập trình? Một học sinh không phải “thiên tài công nghệ”, liệu có theo học được không ạ?

PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Chương trình đào tạo Kĩ sư Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ thuộc ngành Kỹ thuật Điện tử Viễn thông, nhưng đây là chương trình học “giao thoa” giữa viễn thông hiện đại và công nghệ không gian. Nếu các ngành Điện tử – Viễn thông truyền thống chủ yếu tập trung vào mạng mặt đất, thiết bị điện tử hoặc hệ thống thông tin thông thường, thì chương trình này mở rộng các kiến thức đó lên môi trường hàng không và không gian.

Sinh viên không chỉ học về mạng viễn thông, vô tuyến hay xử lý tín hiệu, mà còn được tiếp cận các hệ thống truyền thông vệ tinh, mạng di động 5G/6G tích hợp vệ tinh, truyền thông hàng không, hệ thống định vị – dẫn đường, ăng-ten vô tuyến cho không gian, mạng phi mặt đất, AI cho hệ thống tự hành và phân tích dữ liệu không gian. Có thể hiểu đơn giản: đây là chương trình đào tạo kỹ sư cho “hạ tầng kết nối của tương lai”, nơi Internet không chỉ nằm dưới mặt đất mà còn mở rộng lên bầu trời và không gian.

Về năng lực học tập, chương trình này cần nền tảng tương đối tốt về toán, vật lý và tư duy logic, bởi đây vẫn là ngành kỹ thuật công nghệ cao. Toán giúp sinh viên hiểu về tín hiệu, mạng và tối ưu hệ thống; Vật lý hỗ trợ các kiến thức về sóng điện từ, truyền sóng, vệ tinh và tần số vô tuyến; còn lập trình ngày càng quan trọng vì các hệ thống hiện đại đều tích hợp phần mềm, AI và xử lý dữ liệu.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là phải là “thiên tài công nghệ”, mà là có tư duy học hỏi và sự kiên trì. Thực tế, rất nhiều sinh viên kỹ thuật thành công không phải là người xuất sắc ngay từ đầu, mà là những người chịu khó, có đam mê khám phá công nghệ mới và biết phát triển từng bước.

Chương trình cũng được thiết kế theo lộ trình từ cơ bản đến chuyên sâu. Sinh viên sẽ được học nền tảng toán – vật lý – lập trình trước, sau đó mới đi vào các hệ thống truyền thông vệ tinh hay công nghệ không gian. Ngoài ra, PTIT vốn có thế mạnh đào tạo thực hành và công nghệ số nên sinh viên sẽ có cơ hội học qua dự án, mô phỏng và ứng dụng thực tế, thay vì chỉ học lý thuyết khô cứng.

Tôi nghĩ với học sinh hiện nay, nếu yêu thích công nghệ, thích khám phá những lĩnh vực mới và muốn làm việc trong môi trường quốc tế, thì đây là một chương trình đào tạo rất đáng cân nhắc. Không cần phải là “thiên tài”, nhưng cần tinh thần sẵn sàng học hỏi vì đây là lĩnh vực thay đổi rất nhanh và luôn có nhiều điều mới để khám phá.

PGS.TS Đặng Thế Ngọc giới thiệu về Phòng thí nghiệm Hệ thống vô tuyến và Ứng dụng của PTIT

BBT: PTIT đã chuẩn bị gì về đội ngũ giảng viên, phòng lab và công nghệ trước khi quyết định tuyển sinh? Sinh viên có cơ hội được tiếp cận các hệ thống vệ tinh, UAV hay công nghệ truyền thông không gian thực tế ngay trong quá trình học không, thưa thầy?

PGS.TS Đặng Thế Ngọc:  Trước khi xây dựng chương trình Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ, PTIT đã có sự chuẩn bị khá kỹ cả về đội ngũ chuyên môn, định hướng công nghệ và hệ sinh thái nghiên cứu – thực hành. Điểm thuận lợi lớn của Học viện là nền tảng rất mạnh về điện tử viễn thông, thông tin vô tuyến, mạng máy tính, xử lý tín hiệu, hệ thống nhúng và AI – đây đều là những công nghệ cốt lõi của các hệ thống hàng không và không gian hiện đại.

Về đội ngũ giảng viên, chương trình có sự tham gia của các giảng viên và nhà nghiên cứu từ nhiều nhóm chuyên môn liên quan như viễn thông vô tuyến, ăng-ten, truyền thông quang, AI, xử lý dữ liệu và hệ thống mạng. Đồng thời, PTIT cũng định hướng mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, các đơn vị nghiên cứu và các đối tác trong lĩnh vực hàng không vũ trụ để hỗ trợ giảng dạy, cập nhật công nghệ và tăng tính thực tiễn cho chương trình đào tạo.

Về cơ sở vật chất và phòng lab, PTIT hiện đã có nhiều phòng thí nghiệm phục vụ các lĩnh vực nền tảng như vô tuyến, anten, IoT, mạng máy tính, AI và hệ thống nhúng. Khi triển khai ngành mới, Học viện sẽ tiếp tục đầu tư theo hướng mô phỏng và tích hợp các hệ thống truyền thông không gian, mạng vệ tinh và điều khiển thông minh. Đây là cách tiếp cận mà nhiều trường đại học trên thế giới đang áp dụng, bởi trong lĩnh vực hàng không vũ trụ hiện đại, mô phỏng số và digital twin đóng vai trò rất quan trọng.

Ngoài ra, PTIT cũng định hướng tăng cường các dự án nghiên cứu, cuộc thi công nghệ và hợp tác doanh nghiệp để sinh viên được tham gia vào các bài toán thực tế ngay từ sớm. Mục tiêu của chương trình không chỉ là đào tạo kiến thức lý thuyết, mà là giúp sinh viên hình thành năng lực thiết kế hệ thống, tư duy công nghệ liên ngành và khả năng thích nghi với những công nghệ mới của kỷ nguyên không gian số.

Có thể nói, PTIT không bắt đầu từ con số 0, mà đang phát triển chương trình này dựa trên chính thế mạnh cốt lõi nhiều năm của Học viện về viễn thông và công nghệ số, đồng thời mở rộng sang lĩnh vực không gian – một hướng công nghệ chiến lược trong tương lai.

BBT: Nếu phải giải thích ngắn gọn cho phụ huynh: “Vì sao nên chọn chương trình đào tạo này ở PTIT thay vì chờ thị trường phát triển rồi mới học?”, thầy sẽ trả lời thế nào ạ?

PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Nếu chờ đến khi thị trường phát triển hoàn toàn rồi mới học thì lúc đó cơ hội tiên phong gần như đã qua. Những ngành công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn hay an ninh mạng đều cho thấy một điều: những người đi trước luôn có lợi thế rất lớn.

Kỹ thuật Truyền thông Hàng không Vũ trụ cũng vậy. Hiện nay, thế giới đang bước vào giai đoạn bùng nổ của Internet vệ tinh, mạng di động 5G/6G tích hợp vệ tinh, UAV và các hệ thống không gian thông minh. Việt Nam tuy chưa có ngành công nghiệp hàng không vũ trụ quy mô lớn, nhưng nhu cầu về hạ tầng số, kết nối vệ tinh và công nghệ không gian chắc chắn sẽ tăng mạnh trong 5-10 năm tới.

Chọn học ngành này ở PTIT ngay từ bây giờ nghĩa là sinh viên có cơ hội trở thành lớp kỹ sư tiên phong, được chuẩn bị sớm về công nghệ lõi và có lợi thế cạnh tranh khi thị trường bùng nổ. Và quan trọng hơn, PTIT có thế mạnh rất rõ về điện tử viễn thông, mạng Internet và công nghệ số – những nền tảng cốt lõi của truyền thông hàng không vũ trụ hiện đại.

Nói ngắn gọn: đây không chỉ là học cho công việc của hôm nay, mà là chuẩn bị cho hạ tầng công nghệ của tương lai.

Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Đặng Thế Ngọc.